splash
Publicado por admin o 7 June 2011

Presidente: D. Manuel Abelleira Argibay  presidente.pontevedra@colexiodearquitectos.org
Tesoreira: Dña. María Pierres López tesorera.pontevedra@colexiodearquitectos.org
Secretario: D. Wenceslao López Velasco secretario.pontevedra@colexiodearquitectos.org
Podedes contactar directamente coa Xunta Directiva a través da seguinte dirección de correo:
xd.pontevedra@coag.es

 

Esta vendo Finlandia

Arquitectura e verán 3: O trampolín de Villa Mairea

Escrito por mpierres o 19 August 2010

FOTO: RAUNO TRÄSKELIN

FOTO: RAUNO TRÄSKELIN

El Pais -Blog Anatxu Zabalbeascoa - 19.09.2010

Alvar Aalto explicaba que quien ve florecer un cerezo observa también que cada flor tiene una posición distinta según el sol y su flor vecina. Cada flor es diferente, pero todas se parecen hasta confundirse. Esa idea de los distintos iguales -o los iguales distintos- es una fórmula clásica para la planificación urbana que difícilmente se le puede ocurrir a quien no dedique un instante de su vida a contemplar un cerezo en flor. La Villa Mairea que Alvar y Aino Aalto terminaron en 1939 para Maire Gullichsen está llena de cerezas distintas pertenecientes a un mismo racimo.

En esa casa finlandesa, en medio de un bosque de pinos a las afueras de Noormarkku, ningún peldaño, de piedra o de madera, es igual al anterior. El primero es siempre mayor, para recibir en el ascenso y acompañar hasta el final del descenso. Ese peldaño es también el más libre, el que más se salta la norma del orden que organiza un racimo. O una casa. Las barandillas de la escalera mezclan cobre y madera sin miedo a mostrar sus uniones. Lo mismo que los barrotes, también de madera y atados con enea que, como el bambú de los parques japoneses, destaca sus uniones convirtiéndolas en protectores de los lugares más expuestos al uso.

La base de la chimenea del salón tiene la forma irregular de las piedras porque está hecha, no forrada, de piedras. También el pavimento del porche (que tiene otra chimenea que recuerda una cueva) es de piedra. Pero al llegar a la zona de la sauna, tan importante en Finlandia, la piedra del suelo se desgaja entre el césped y luego se torna madera. Entonces, los listones continúan el camino y unen la sauna y la piscina. Desde la caseta de madera, cruzan en diagonal para apuntar hacia el agua. En ese recorrido, hay una lama más ancha, tal vez más gruesa, y desde luego más larga, que estira el pavimento para posarlo sobre el agua, convertido en trampolín. Ese trampolín de Villa Mairea es la mejor cereza del racimo. La lama-trampolín pasa inadvertida a quien no se detiene a observar tanto y tan discreto cuidado.

“Los grandes hombres, los mejores arquitectos o artistas, hacen posible que gente menos cualificada logre obras con calidad porque abren el camino”, escribió Jorn Utzon sobre Alvar Aalto. Cuando el finlandés cumplió 70 años, dijo de él que era como una chimenea alrededor de la cual te sientas para encontrar calidez e inspiración.  Por su parte Aalto, encontraba su inspiración trabajando. Haciendo pruebas y contemplándolas con un vaso de vino en la mano. A dos horas en coche de la Villa Mairea, cerca de Jywäskylä, donde creció el arquitecto, en la isla de Muratsalo, en el lago Päijänne, Aino y Alvar Aalto levantaron su casa de verano, una vivienda experimental, como él la llamaba. Puede visitarse. La llamaba experimental porque realmente experimentaba en ella. Cada verano probaba allí alguna idea. Las paredes son de ladrillo, de más de 200 combinaciones de ladrillos ensayadas por Aalto para sus edificios, pero ni en una combinación tan variada desentonan en la casa. Los ladrillos de Muratsalo forman la asociación de ladrillos distintos que se da en las mejores casas. Como las cerezas del racimo.


“O silencio tamén fala”

Escrito por mpierres o 18 December 2009

arquitecta_raili_pietilaEl Pais - 18.12.09

En Finlandia as mulleres arquitectas non o tivéron tan difícil como no resto do planeta. Aino Aalto asinaba os proxectos co seu marido. E Reima Pietilä (Turku, 1923-1993), marido de Raili (Pieksämäki, 1926) cambiou o nome do seu estudio para incorporar o da muller que traballaba con él e coa que terminou casando. “O noso país foi onde as mulleres votaron por primeira vez. Non somos unha cultura ruidosa, pero cremos na democracia. E na igualdade entre as persoas”, explica Raili Pietilä.

Ela e o seu marido foron dos poucos arquitectos fineses capaces de dixerir a lección de Aalto. “Reima dixo: ‘Imos a dar o salto sobre o coloso, a ver que hai no outro lado”, explica na Fundación ICO de Madrid, onde poden verse os seus debuxos e maquetas ata o 21 de febreiro. Polo exposto nestas salas, resultou que ao outro lado había un mundo. Os seus primeiros edificios, como a igrexa Kaleva en Tampere, lograron unha expresividade como poucas da obras de Aalto. E é que, entre os herdeiros do mestre finés, poucos resistiron a tentación de emularlo, pero entre un mar de epígonos os Pietilä souberon dixerir a súa lección e construír unha linguaxe propia.

A linguaxe, precisamente, obsesionaba a Reima Pietilä, que foi lingüista antes que arquitecto. Esa combinación hoxe asustaría a moitos. “Reina estudou árabe cando fomos a traballar a Kuwait. Non é que quixera entender o que lle dicían. Quería entender a cultura a partir das palabras e da literatura. Sempre interesounos tanto ler literatura como viaxar para ver arquitectura. Nós eramos arquitectos de palabra: non discutiamos un proxecto debuxandoo, decidiámolo falando. Deseñabamos con palabras, non con liñas”, explica.

“Ás veces inventabamos palabras, da mesma maneira que algúns arquitectos inventan unha tipoloxía. En Finlandia as palabras son moi físicas, un pode case velas”, continúa. Esa maneira lingüística de traballar dos Pietilä produciu unha arquitectura radical e á marxe de modas que aínda hoxe mantén unha espléndida vixencia física e formal. “A primeira vez que visitas o edificio do sindicato de estudantes Dipoli, en Espoo, preto de Helsinki custa ver onde está. A paisaxe devorouno”, comenta o arquitecto Ángel Fernández Alba, que acompaña á arquitecta en Madrid. Ela, con 83 anos, explica os proxectos a partir de vivencias. Nos anos setenta, en Kuwait, os obreiros non sabían ler. E tiveron que inventar un sistema de cores para marcar indicacións nos planos. “O interior do palacio Sief reflectiu esas cores en bandas cerámicas”.

Os Pietilä desenvolveron unha arquitectura ampla e nada excluínte. A idea era xogar de verdade. Sen descartar materiais, formas ou tipoloxías, o risco é maior. Nun tempo no que triunfaban as construcións en serie, de expresión anónima e con escasos detalles, eles apostaron por dar máis do necesario. Cando non se amoedara o termo Land Art, trataron de demostrar que entre a arte e a arquitectura ábrese unha canle polo que circular.

Entre os seus últimos traballos, a biblioteca Metso, en Tampere, conviviu na mesa de traballo cos planos para a residencia do presidente de Finlandia en Helsinki. Concluírona no 1993, ano en que morreu Reima. Asentada no terreo, coa solidez dos seus muros de pedra, e aberta cara ao ceo, coas cubertas como ramas, a residencia é un edificio artístico. Raili deixou de traballar cando morreu o seu marido. “Non quixen seguir. Diciamos que as palabras falan. Pero o silencio tamén o fai. O silencio é unha palabra fundamental no idioma finés”.

Potencial local, calidade global

Escrito por mpierres o 5 November 2009

El Pais - Anatxu Zabalbeascoa - Helsinki 05/11/09

casa-o-de-a-piste“En Finlandia nos educan para que non chamemos a atención”. Fala o arquitecto Juhani Pallasmaa. Seu libro Los ojos de la piel (Gustavo Gili, 2006), vaticinou a actual crise arquitectónica acusando a moitos edificios recentes dun desmesurado interés polo espectáculo. Pallasmaa partía con vantaxe. No seu país preparan aos cidadáns para a humildade e a discreción coa firme creencia de que esas cualidades son a antesala da reflexión. Así, os deseñadores máis ambiciosos de Finlandia se achegan ao futuro observando o presente. E coñecendo o pasado. Saben que vociferando só chamarán a atención un momento. E non lles tentan eses 15 minutos de gloria.

Con ese bagaxe, o potencial local e a calidade global se  convertiron no sello finlandés en deseño e en arquitectura. Dende seu territorio frío, de apenas cinco millons de habitantes, Finlandia lle fala ao mundo coa seguridade dun puñado de marcas incuestionables que conectaron coa esfera máis internacional da moda (Marimekko), a tecnoloxía (Nokia), o deseño (Artek) ou a decoración (Iitala).

Anque nos parques de Helsinki lápidas do século XIX hincadas no chan conviven con pinos e non existe unha valla que impida que a mancha de céspede invada a aceira, Finlandia é un país xoven -se independizou de Rusia en 1917- e esmeradamente coidado. Aquí o concepto do funcional está tan dixerido -a lamparilla dos portais serve de alumbrado público e ilumina tamén o número escrito nela- como a idea de natureza -capaz de facer convivir abedules, baias e asfalto sen que nada teña que perder-. Foi seguramente esa raigambre natural a que fixo que, durante décadas, a modernidade finlandesa estivese ligada a un arquitecto que cuestionou a propia idea da modernidade arquitectónica por inhumana. Alvar Aalto levou ata o Báltico tradicions mediterráneas para idear unha nova arquitectura. Se a natureza foi a clave no facer dese arquitecto, as xeneracións posteriores necesitaron oporse a unha presencia tan destacada, ata que souberon ver no vello maestro non unha sombra, senón cimentos. Por eso, hoxe, seu legado segue dando froitos. E non só porque súas pezas de Artek continúen en producción 75 anos despois. A impronta de Aalto pode lerse tanto nas mesas que a arquitecta Kirsi Gullichsen ideou para Habitek como nas vivendas que os estudios A-piste e Archeus levantaron no archipélago de Inkoo e nun barrio de Espoo. Na Fundación Arquitectura COAM, en Madrid, poderá verse cómo a maneira de inclinar a cuberta (evitando o acabado triangular a dúas aguas), a idea de arropar con madeiras locais o interior e o exterior, a vontade de elevar as casas cun zócalo de pedra local ou a frescura de xogar coas asimetrías falan de Aalto, pero tamén de sostenibilidade delatando un entendemento do solo finlandés. A idea é propoñer sen destruir. Por eso a súa vangardia non é guerrera.

No deseño, o redescubrimento da artesanía (as alfombras de Kristiina Lassus, as telas de Johanna Gullichsen, as zapatillas de Tuula Pöyhönen) convive cun intento de humanizar a tecnoloxía punta. O deseñador Esa Wesmanen, de Pure Design, leva ao Instituto Europeo de Diseño de Madrid a Chaise-longue balance, sustentada por unha estructura tan fina que convirte a tumbona nun asento cun respaldo oscilante. O cabeceiro inclúe altavoces ocultos para escoitar música. O de Wesmanen é un traballo máis preocupado por mellorar o centímetro que por facer a revolución. Non se trata de amosar unha peza que sairá en múltiples portadas pero non chegará a producirse. O obxetivo é tan sereno como ambicioso.

O que busca o mellor deseño finlandés é mellorar a calidade de vida. A maioría dos seus proxectistas fan bo o dito de que para evitar pasar de moda, nada como non estar á moda. Así, apostan por levar á etiqueta dos seus productos súa natureza sólida e sinxela. Seu obxetivo non é forzar minimalismos calvinistas, senón respirar simplicidade, ata lograr que resulte o máis natural.

Un mes, tres citas

O deseño finlandés tomará varias salas de Madrid este mes. Éstas son algunhas das citas máis destacadas:

- WOOD Works. Aprender

a construir con madeira a arquitectura do futuro é o obxetivo desta mostra, na Politécnica de Madrid, con 20 exemplos feitos por estudiantes da Universidade Tecnolóxica de Helsinki.

- OTTO Entre el diseño y el arte. A evolución do arte industrial finlandés. No Círculo de Bellas Artes.

Marimekko: 10 puntos de vista. Unha selección de traxes e obxetos que falan da historia desta compañía. No Museo do Traxe.